nırdı. Biga özellikle İstiklâl Savaşı yılla­rında oldukça sıkıntılı günlere sahne ol­du. 1920 Şubatında Anzavur kuvvetleri­nin baskınına uğradı ve 24 Nisana ka­dar onların elinde kaldı. Kuvâ-yi Milli­ye kuvvetlerince geri alındıktan sonra 4 Temmuz 1920'de Yunan ordusu tarafın­dan işgal edildi, ancak 18 Eylül 1922'de işgalden kurtuldu.

 

Biga önemli bir iskân merkezi ve idarî bölge olma özelliğini kazandığı Osmanlı hâkimiyeti döneminde giderek gelişme-,,^ ye başladı. 1516'da Biga, Hacı Ahmed Halife, Akkar (Akkaz, Akkadı), Debbağlar (Kurşunlu), Hacı Sadi, İbrahim Bey, İbrahim Çelebi, Kasab Hacı İvaz, Ballu ve Cami (Câmi-i Kebîr) adlarını taşıyan dokuz ma­halleden oluşan bir kasaba durumunday­dı ve tamamını Türkler'in teşkil ettiği nü­fusu da ancak 1000e ulaşabiliyordu (BA, TD, nr. 59, s. 2; BA, TD, nr. 166, s. 213-248). Kasabanın en kalabalık iskân yerini Bal­lu, Cami, Kasab Hacı İvaz adlı mahalle­ler oluşturuyordu. XVI. yüzyılın ikinci ya­rısında Biga'nın nüfusu daha da arttı ve mevcut mahalleler kalabalıklaştı. Nite­kim 1575'e doğru dokuz mahallede 2000 kişi yaşıyor ve bunların çoğu Akkadı, İb­rahim Çelebi, Hacı İvaz mahallelerinde toplanmış bulunuyordu (TK, TD, nr. 79, vr. l^b-5^a). 1610'da yapılan bir avarız* tahririne göre, mahalle sayısı değişme­yen şehrin nüfusunda, muhtemelen bu dönemde bütün Batı Anadolu'yu sarsan sosyal karışıklıkların bir sonucu olarak düşüş oldu. Ancak XVII. yüzyılın sonla­rına doğru yeniden kalkındığı anlaşılan Biga'da mahalle sayısı ona yükseldi. Câ­mi-i Cedîd ve Takyeci adlı yeni mahal­leler kuruldu; Debbağlar mahallesi yal­nızca Kurşunlu adıyla anılmaya başlan­dı, İbrahim Çelebi adlı mahalle ortadan kalktı. Nüfus ise 1679'da 1000'i ancak geçerken 1696'da 1500'e ulaşmıştı (BA, MAD, nr. 14737, s. 13-14; BA, KK, Mevku-fat, nr. 2767, s. 17). Ayrıca bu son tarihte daha önce görülmeyen gayri müslim un­surların da burada yerleştiği ve sayıları­nın 1S0-160 (35 hâne) kadar olduğu dik­kati çekmektedir. XVII. yüzyılın ortala­rında şehre gelen Evliya Çelebi ise Biga'­nın alçak bir dağ eteğinde kurulduğunu, etrafının bağlık ve bahçelik olduğunu, kurşun örtülü bir cami ile altı mektebi­nin ve içinde muhafızı olmayan metruk bir kalesinin bulunduğunu, ahalisini Türk ve Yörükler'in teşkil ettiğini belirtir. Ay­rıca Leyszâde'nin bir hamamı ve şehir dı­şında da ziyaretgâhının bulunduğunu ya­zar. XVIII ve XIX. yüzyıllarda yavaş bir gelişme seyri takip eden Biga'yı 1850'-lerde gören Mordtmann burayı dağ eteğinde, görünüş itibariyle fakir, evleri kerpiçten yapılmış, dar sokaklı, kalınma­yacak derecede kötü iki hanın bulundu­ğu bir yer olarak tarif eder. XIX. yüzyı­lın sonlarında Biga Kâmûsü'l-alâm'm verdiği bilgilere göre 5000 dolayında nü­fusa sahipti ve bir rüşdiye mektebi, bir­kaç camisi ve medresesi bulunan bir merkezdi. V. Cuinet ise burada 8395'i müslim, 1445'i Rum, 160'ı da Ermeni ol­mak üzere toplam 10.000 kişinin yaşa­dığını belirtir.

 

İç kesimden Gelibolu yarımadasına ulaşan (Bursa-Biga-Gelibolu) ve eski çağ­lardan beri hayli işlek bir yol üzerinde bulunan Biga, XVI. yüzyılda nisbeten can­lı bir pazar yeri durumundaydı ve pazar gelirleri 1200 akçeye ulaşıyordu. Önce­leri hafta pazarı pazar günleri kurulur­ken bu durum işlerine sekte vurduğu gerekçesiyle şehirdeki gayri müslim hal­kın şikâyetlerine yol açmış, bunun üze­rine 13 Temmuz 1869 tarihli bir emirle hafta pazarı pazartesine alınmıştı. Şe­hir halkının çoğu ziraatle meşgul oluyor ve şehrin civarı bağ ve bahçelerle çevrili bulunuyordu. 1575 tarihli vakıf defteri­ne göre Biga'da Leyszâde Nûreddin Ca­mii ve Muallimhânesi, Gazi Süleyman Paşa'nın vakıfları olan Kurşunlu Camii, Kasab Hacı İvaz, İbrahim Bey, Hacı Ah­med Halife, Ballu, Hacı Sadi, İbrahim Çe-| lebi, Akkadı adlı mescidlerle birlikte iki cami, yedi mescid, iki muallimhâne yer [alıyordu. Diğer muallimhâne ise Abdur-rahman Bey adını taşıyordu. Ayrıca II. Mehmed'in hazinedarbaşısı Sinan Ağa'-ya ait bir zaviyenin bulunduğu ve bura­ya 152 dükkânın vakfedildiği de kayde­dilmelidir (BA, TD, nr. 536, s. 1-6, 16)

Osmanlı idaresinde Biga bir sancak ve sancak merkezi durumundaydı. Sı­nırları Marmara denizine, Çanakkale Bo-ğazı'nın Anadolu kesimine ve Ege deni­zine kadar uzanan Bigasancağı, bu özel­liği sebebiyle Kaptanpaşa eyaletine (Ce-zâyir-i Bahr-i Sefîd) bağlanmıştı. Sancak merkez kaza yanında Balya, Çan, Ezine-pazarı, Lapseki ve Çatalburgaz adlı altı kazadan oluşuyordu. Sancağa bağlı 361 köy ile 105 mezraa vardı; XVI. yüzyılın ilk yarısında sancağın toplam nüfusu 40-45.000 dolayındaydı. Kaptanpaşa eyale­tine bağlı olması sebebiyle ahalinin bir kısmı donanma ve tersane hizmetleriy­le mükelleftiler. Vergi muafiyeti karşılı­ğı katrancılık, kalafatçılık ve ziftçilik gi­bi hizmetlerle görevliydiler. Ayrıca za­man zaman kereste ve gemici ihtiyacı da buradan sağlanıyordu. Sancağın sı­nırları içindeki Kemer İskelesi'nde gemi inşa ediliyor, civarda bol miktarda avlanan kaplan ve vaşak postları İstanbul'a gönderiliyordu. 1708'de Biga'nın İne (Ezi­ne) kazasında kurşun madeni çıktığı ve işletme imtiyazının madeni bulan şahsa verildiği tesbit edilmektedir (BA, MAD, nr. 692, s. 2). Ayrıca Akkirman'ın fethin­den sonra (1484) bir kısım hıristiyan hal­kın, Biga ve yöresine sürgün edilerek yerleştirildikleri de bilinmektedir.

 

XVI. yüzyılın sonlarında Güğercinlik adlı bir kazası daha olan Biga sancağı, XVII. yüzyılda Kal'a-i Sultâniyye (Çanakka­le) ve Bayramiç'in de bulunduğu sekiz kazadan meydana geliyordu. XIX. yüz­yılda yapılan düzenlemeler sonucu Bi­ga bir mutasarrıflık olarak idare edil­meye başlandı. Sancak merkezi Kal'a-i Sultâniyye idi ve V. Cuinet'e göre beş ka­za ile sekiz nahiyeden oluşuyordu. Ka­zaları Kal'a-i Sultâniyye, Ezine, Ayvacık, Lapseki ve Biga idi. Biga'nın merkezi ol­duğu Biga kazasına ise Dimetoka, Çan ve Karabiga nahiyeleri bağlıydı. Sanca­ğın toplam nüfusu 129.438 olup bunun 40.749'u Biga kazasında yaşıyordu. Biga Cumhuriyet döneminde Çanakkale iline bağlı bir ilçenin merkezi haline getirildi. 1927'de nüfusu 7924 iken 1935 yılında geçirdiği yangından sonra yeniden imar edilerek 1960'ta 10.845. 1985'te 17.678, 1990'da da 20.753 oldu.

Biga'nın merkez olduğu Biga ilçesi, merkez bucağından başka Bakacak, Ba-lıklıçeşme, Gümüşçay, Gündoğdu, Kara­biga ve Sinekçi bucaklarına ayrılmıştır. Yüzölçümü 1331 km² olan ilçenin 1990 sayımına göre nüfusu 75.513, nüfus yo­ğunluğu ise 57 idi.