Marmara Bölgesi’nin batı kesiminde yer alan Çanakkale’nin Anadolu’daki Biga Yarımadası’nda, Trakya’daki Gelibolu Yarımadası’nda da toprakları bulunmaktadır. Her iki yarımada birbirinden Çanakkale Boğazı ile ayrılır. Çanakkale Boğazı, Ege Denizi ile Marmara Denizi’ni birleştiren doğal bir su yoludur. Uzunluğu 68 km. olan Boğazın en dar yeri Çanakkale ile Kilitbahir arasında 1.250 metre, en geniş yeri ise 8 km.’ dir. Boğazın ikili bir akıntı sitemi vardır. Üstten Karadeniz’in az tuzlu ve hafif yüzey sularını Akdeniz’e doğru akıtır. Bu akıntının genişliği kuzey girişinde 20 m. iken, güneyde 10 m. civarındadır. Üst akıntının hızı değişkendir. En yüksek hızı saniyede 150 cm. dir.
Gelibolu Yarımadası’ndaki toprakları kuzeyde Edirne ve Tekirdağ, doğuda yine Tekirdağ, batıda Ege Denizi’nin Saros Körfezi, güneyde de Çanakkale Boğazı ile çevrilidir. Anadolu’daki Biga Yarımadası’nın ise, kuzeyinde Çanakkale Boğazı, kuzeydoğusunda Marmara Denizi, doğusunda Balıkesir, güneyinde Balıkesir ile Ege Denizi’nin Edremit Körfezi, batısında da Ege Denizi bulunmaktadır. Türkiye’nin Ege Denizi’ndeki İmroz (Gökçeada) ve Bozcaada yine Çanakkale’nin sınırları içerisindedir.
Çanakkale, ovalar ve vadilerle bölünmüş, yükseltileri fazla olmayan tepelerden oluşmuş bir coğrafi konuma sahiptir. Biga Yarımadası’ndaki yüzey şekilleri daha dağlık ve yüksektir. Bu yükseklik güneydoğuya doğru daha da yükselir. Belli başlı dağları Gelibolu Yarımadası’nda, Biga çevresinde ve Edremit Körfezi’nin kuzeyinde yer alır. Gelibolu Yarımadası’nın kuzey ve kuzeydoğusunu Koru Dağı ile Tekir Dağı’nın uzantıları engebelendirir. Bu tepeler Çanakkale Boğazı kıyılarından başlayarak yavaş yavaş yükselir ve dik eğilimler halinde Saros Körfezi’ne inerler. Biga yöresinde kuzeydoğu-güneybatı doğrultusunda 500-1000 yüksekliğinde bulunan dağ sıraları güneye doğru yükselir ve Kaz Dağı’nda (1.767 m.) son bulur. Kaz Dağı’nın çevresinde Susuz Tepe (1.507 m.), Gürgen Dağı (1.425 m.), Kalafat tepe (1.417 m.), Eğrimermer Tepe (1.398 m.) ve Teke Kaya Tepe (1.383 m.) bulunmaktadır. Ayrıca bu dağlar birbirlerinden derin vadilerle ayrılmıştır.
Çanakkale’nin kuzey kesimini Marmara Denizi’ne dökülen Kocaçay ile Kocabaş Çayı, güney kesimini de Kaz Dağı’ndan çıkarak Ege Denizi’ne dökülen Eski Menderes Çayı ve Tuzla Çayı sulamaktadır. Bunların dışındaki küçük akarsular bulunmaktadır. Gelibolu Yarımadası’nda yazları kurumakla beraber Tuzla Gölü, Biga Yarımadası’nda da Emir (Ece Gölü) Gölü bulunmaktadır. İlin ovaları daha çok akarsuların ağızlarında ve geniş vadilerde toplanmıştır. Ezine ve Bayramiç ovaları en önemlileri olup, Kavak, Yalova, Kilye, Pirsen, Agonya ve Kumkale ovaları da bulunmaktadır.
Çanakkale zengin bir bitki örtüsü ile ormanlara sahiptir. Karaçam, kızılçam, göknar, kestane, meşe, kayın, bodur ardıç ve adi porsuk gibi ağaçların bulunduğu ormanlık alanlar daha çok Kaz Dağı yöresindedir. İlin yüzölçümü 9.737 km2 olup, toplam nüfusu 464.975’dir.
Çanakkale’nin ekonomisi, tarım sanayi, hayvancılık, balıkçılık ve turizme dayalıdır. Bu yönden Türkiye’nin gelişmiş illerinden biri olup, ulaşımının kolaylığından ötürü diğer pazarlara da açılmıştır. Tarım ürünlerinde sanayi bitkileri, sebze meyve, elma, şeftali, domates, üzüm, bezelye, susam, zeytin, buğday, çavdar ve yulaf üretilmektedir. Ayrıca Çanakkale’de bağcılık ve zeytincilik de çok gelişmiştir. Özellikle Bozcaada’daki şaraplık üzümler ilin değişik yerlerindeki sofralık üzümler ve sofra zeytinleri ileri düzeyde olup, diğer illere gönderilmektedir. Hayvancılık bitkisel üretimin yanında ikinci konumda olmasına rağmen, yine de ekonomide etkindir. İlde en çok sığır, koyun, kıl keçisi ve tavuk beslenir. Balıkçılık yönünden de önemli bir merkezdir. Balıkların bir bölümü ildeki konserve tesislerinde işlenirken bir bölümü de tüketilmek üzere İstanbul, İzmir, Ankara başta olmak üzere diğer illere gönderilir. Sanayi yönünden 1973’ten sonra büyük yatırımlar yapılan illerden birisidir. İlde, sebze kurutma, işleme tesisleri, salça fabrikaları, seramik fabrikaları, çimento fabrikaları ve petro kimya ürünlerinin fabrikaları bulunmaktadır. Bunları süt ürünleri, zeytinyağı ve ayçiçeği tesisleri tamamlamaktadır. İlde halı kilim, düz dokumacılık, pişmiş topraktan hediyelik eşya yapımı da yaygındır. Turizm yönünden de başta Troia , Assos gibi antik kentler olmak üzere diğer antik yerleşim alanları önem taşımaktadır. Bunun için de turistik yatırımlara, tesislere önem verilmiş ve her yıl 10-17 Ağustos tarihlerinde de ilde Troia Festivalleri, Anzak günleri, Çanakkale Savaşlarını anma günleri yapılmaktadır. Çanakkale’nin Çan ilçesinde de linyit yatakları bulunmaktadır.
Çanakkale
